Joris
van den Bergh schrijft in het prachtige boek : Mysterieuze krachten in de
sport
oa: Mental-training en
concentratie staan naast elkaar. Het zijn aparte begrippen. Maar praktisch
lopen ze door elkaar heen. Mental-training zonder concentratie is ondenkbaar
en in de sport zullen concentratie en mental-training steeds
samenvloeien. Mental-training is sportbeoefening met de geest.
Concentratie is de samentrekking van al de innerlijke, geestelijke en fysieke krachten op het gestelde doel.
Mocht
u ooit de boeken van sportjournalist Joris van den Bergh tegenkomen, een must
voor iedere sportbegeleider: "Mysterieuze krachten in de sport" en
"Te midden der
kampioenen", over de legendarische Nederlandse wielrenner Piet Moeskops,
leveren over de geestelijke training veel informatie op.
Mental Training en concentratie zijn begrippen geworden, speciaal in de Sportwereld maar zeker ook in het dagelijks leven.
Concentratie
Concentratie - Aandacht.
Concentratie is de samentrekking van al de innerlijke, geestelijke en fysieke krachten op het gestelde doel. In het dagelijks leven wordt er steeds met deze waarden gewerkt zonder dat we dat zelf in de gaten hebben. Wie herinnert zich niet de leraar die de klasgenoot vermanend toespreekt: "Zit niet naar die vlieg te staren, maar let op je werk: Aandacht! Of de vader die tijdens het eten tegen zijn zoon zegt: "Jij praat maar en draait maar op je stoel, maar ga nou eens je bord leeg eten. Weet je wel wat je eet?" Zouden deze waarden uitsluitend in ons dagelijks leven bestaan en niet in de sport?
Concentratie in de sport
Wat is dat gestelde doel in de sport, in de voetbalsport? Dat gestelde doel zal voor de wedstrijd zijn : de wedstrijd zelf! Reeds dagen van te voren kan je je concentreren op de te spelen wedstrijd. De gedachten zijn dan bij die wedstrijd. Die wedstrijd wordt reeds gespeeld. De meest voorkomende situaties komen dan voor: vrije trappen, hoekschoppen, ingooi. Je beleefd deze situaties en denkt aan al de moeilijkheden die zich voordoen. Geestelijk bereid je je op die situaties voor. Je weet wat je moet doen, hoe je moet handelen. Spelers kunnen denken aan de tactische opdrachten van de trainer.Bijvoorbeeld: De trainer geeft de aanvaller de tip dat zijn directe tegenstander eenbenig is. Passeer hem aan de zijde van zijn ‘zwakste’ been.
In de wedstrijd zal het gestelde doel zijn, waarop alle innerlijke krachten samengetrokken worden: dwz de wijze van spelen, de uitvoering van de technische handelingen. Dus het kiezen van een nieuwe positie, het uitbuiten van de fouten van de tegenpartij, wijze van balbehandeling, uitvoeren van schijnbewegingen. Je kan niet een potje schaken, lezen of studeren, terwijl je aan andere dingen denkt. Onmogelijk is het dus ook om te voetballen zonder je gedachte er bij te houden. Geen afleiding! Bij de training kies ik ook altijd een plekje op het veld ver weg van de kijkers. Zeker jonge kinderen zijn al heel snel afgeleid.
Mental - Training
Als we willen dat er echt prestaties worden bereikt dan dient er naast de lichamelijke en verstandelijke training ook geestelijk geoefend te worden. Dan zal er ook aan Mental - Training en concentratie gedaan moeten worden. Men moet een doel of een ideaal stellen waarop alle innerlijke krachten samengetrokken worden. Bijvoorbeeld het halen van een periodetitel, het kampioenschap, goud op de olympische spelen, plaats in de top drie, lijfsbehoud in de hoofdklasse etc. Dit gekozen doel moet vooral steeds voor ogen worden gehouden.Er wordt spanning 'gekweekt' om het grote doel te bereiken. Dit is trouwens voor elke wedstrijd nodig. Om aldus te kunnen winnen en eventueel kampioen te worden.
De Mental - Trainer moet de spelers weten te 'pakken', moet in staat zijn, die spanning in ruime verantwoorde mate bij hen op te wekken. Hij moet zorgen voor de goede stemming, de juiste sfeer, die tot de beste prestaties leidt. Daarom moet hij de spelers het begrip 'mental- training' en 'concentratie' bijbrengen, zodat ze weten wat men daaronder verstaat. Alleen dan kan er naar gehandeld worden en kan er optimaal van worden geprofiteerd.
Voor de Mental - Trainer is het zaak om steeds weer aanleidingen en oorzaken te vinden die de spanning en de gemoedsstemming bij de hem toevertrouwde spelers weten op te wekken. Deze factoren zullen er toe bijdragen , dat ze popelend uitzien naar het teken waarop ze de kleedkamer mogen verlaten. Dit allemaal om het veld op te komen met de grootst mogelijke vastberadenheid het team naar de overwinning te voeren. Dit is een moeilijke, maar uiterst dankbare taak voor de Mental - Trainer.
Eenvoudig voorbeeld uit de praktijk: Paar seizoenen geleden: Met Rijnmond Hoogvliet Sport F2 staan we laatste in de competitie. We kunnen die rode lantaarn overdragen aan onze tegenstander door het onderling duel te winnen. Bij de rust 1-0 achter. In de rust heel kort mentaal praatje gehouden. Nu krijgen jullie wind mee, jullie zijn beter etc. Iedereen wil direct weer het veld op. Het gevoel ontstaat "we kunnen het, we gaan winnen". De jongens houdt ik bewust nog even binnen. Kweek op die manier nog meer honger naar de bal. Ze willen naar buiten, ze willen gaan. De tweede helft komt de tegenstander niet meer weg van eigen helft. Uiteindelijk winnen we de wedstrijd met 1-2.
Vanzelfsprekend geldt dat hoe hoger de teams voetballen, hoe belangrijker de geestelijke training. Maar bovenstaand voorbeeldje geeft aan dat je het ook op bescheiden niveau gedoceerd kunt overbrengen. Bij de amateurs ben je eigenlijk alles tegelijk : Trainer/Coach, Mental - Trainer, Opvoeder, Materiaalman, Verzorger en soms ook nog scheidsrechter. Veel, heel veel, komt tegelijk op je af. Heel veel doe je automatisch 'op gevoel'.
Maar we spreken in dit stukje wel speciaal van Mental - Trainer en niet van Oefenmeester. Bij professionals is het niet vanzelfsprekend dat de trainer/coach ook de Mental - Trainer is. Dat zou een veel te grote eis zijn. Het vermogen de spelers door woord en voorbeeld voldoende te motiveren, hen hierdoor tot meer dan gewone prestaties aan te zetten is m.i. niet aan te leren. Deze eigenschap heb je, of die heb je niet. Wel moet hier direct aan worden toegevoegd dat spelers vatbaar moeten zijn voor beïnvloeding. Bezit een speler dit niet, dan is dat evenmin aan te leren en kan men beter met dit soort spelers niet in zee gaan. Dat beïnvloeden heeft niets te maken met de tact waarvan gesproken kan worden als de spelers op de juiste wijze op hun in een bepaalde wedstrijd gemaakte fouten gewezen zullen worden. Bij dit laatste zal de trainer rekening dienen te houden met de verschillende spelers. De ene speler moet zijn fout meegedeeld worden met de uiterste accentuatie, dwz de indruk moet worden gewekt dat het gehele elftal staat of valt met het al of niet maken van die fout. Een andere kan men op rustige onopvallende wijze zijn fout onder de aandacht brengen. Dat hangt af van de speler als mens. Mensenkennis is dus nodig bij de vraag: Op welke wijze vertel ik hem het best, zodanig dat het zo groot mogelijk effect geeft.De beinvloeding op mentaal gebied, op de mentale gesteldheid van de spelers, slaat echter niet daarop. Deze staat op de mogelijkheid of de MT bezieling kan opwekken. Dat is een zuiver persoonlijk vermogen! Daarom mag van een trainer niet zomaar verondersteld worden dat hij dat bezit. Heeft ie dat wel, des te beter! De gehele training - lichamelijk verstandelijk en geestelijk - is dan in een hand. Dat is de meest ideale situatie. De trainer/coach, als vakman, dient beoordeeld te worden naar zijn lichamelijke en verstandelijke training.
Er wordt nogal wat 'gebeunhaast' met mentale training. Er zijn mensen die denken dat het hierbij gaat om hard praten, het uiten van krachttermen, dit accentueren door met de vuist op tafel te slaan. Maar ook omgekeerd, sommige zijn al blij als spelers rustig naar hen kijken en luisteren. Zij denken dan dat er een soort geestelijk contact is verkregen en dat het verhaal "inslaat". Steeds maar weer roepen de trainers dan "Goed je best doen, hard werken en vasthouden" Deze trainers voelen de situatie dan niet goed aan. Dezelfde rustige speler kan dan in zichzelf al zitten grinniken en denken, daar heb je hem weer!
Geestelijk contact moet groeien. Waardoor? Ja, waardoor... Door het vertrouwen dat de spelersgroep in de MT heeft, door zijn bezieling, door juistheid van zijn woorden, de opbeurende woorden op de moeilijke momenten etc. Geestelijk contact is niet alleen, als de spelers stil zijn en luisteren. Geestelijk contact moet gevoeld worden. De prestaties van de MT moeten ertoe leiden, als persoon moet hij gewaardeerd worden - spelers moeten er vatbaar voor zijn en de omgeving van de speler moet meewerken.
Wanneer lukt het niet om geestelijk contact te krijgen.
- als de spelers in de open lucht met veel lawaai eromheen toegesproken worden
- als ze in een grote halfvolle gevulde zaal worden toegesproken
- als je gebruik maakt van steeds verschillende locaties
De geestelijke training geldt niet zomaar voor elk willekeurig elftal. Niet voor het vierde, en niet voor het eerste jeugdelftal. Niet voor spelers die voetbal louter en alleen als ontspanning zien. GT legt grote verantwoordelijkheid op, de oorzaak dat voetbal niet zomaar een lolletje kan zijn. En juist bij de jeugd gaat het in eerste instantie om spelplezier!
Speel je voor het eerste van de club dan legt dat bepaalde verplichtingen op en wel die om met inspanning van alle krachten het beste te bereiken. Het is een spel van de geest en de ziel. Uw wilskracht, doorzettingsvermogen maar ook het vermogen om teleurstellingen het hoofd te bieden en het overschatten van overwinningen zijn aspecten die naast de sport ook in de maatschappij terug keren. En daar kan iedere sportbetrokkene zijn voordeel mee doen.
Alle training, maar vooral jeugdtraining, moet aantrekkelijk zijn. De trainer moet een goed opgewekt humeur hebben. Hoe vaak zien we geen jeugdtrainers die, om bij met name de wat oudere jeugd respect af te dwingen, met een strak streng gezicht de hele training afwerken. De trainer moet ook over pedagogische talenten beschikken. Pupillen hebben vooral heel veel positieve aanmoedigingen nodig. Veel prijzen en aansporen en vooral geen afkeurende geluiden laten horen. Vergeet niet dat de echte jeugdopleidingen bij de grote betaalde clubs ook pas vanaf 10 jaar begint. Bij partijtjes moet de trainer zich inleven in de fantasiewereld van de groep. Noem ze maar naar hun favoriete speler. Help ze daarmee. Maar hier bouwen we ook al aan flinkheid. Krijgt iemand een trap, okee pijnlijk, maar naar uw bescheiden mening niet gevaarlijk. Kom maar jongen, je bent een echte voetballer (werk op het eergevoel) Geintje maken, bijvoorbeeld: "ik voel er niets van..." Zelfs de makkelijkste oefeningen moeten precies worden uitgevoerd. Kweek ook aandacht door het stellen van vragen. Waarom stop je die bal zo, Goed zo, hij weet het, Zo zal je een slimme voetballer worden! Zien ze ergens de noodzaak niet van in vraag het dan. Zo wordt de jeugd lichamelijk maar ook verstandelijk getraind. Meer over MT is ook te vinden in het geplaatste artikel Psychologie in de Sportpraktijk.
