Voedingssupplementen bevatten vitamines, mineralen, kruiden en andere stoffen met een gezondheidsbevorderende werking zoals voedingsvezels, aminozuren en probiotica. Daarnaast zijn er echter preparaten verkrijgbaar met hormoonachtige aan nandrolon verwante stoffen of met stoffen die in het lichaam in hormonen kunnen worden omgezet. Sommige dopingdeskundigen menen dat de spectaculaire toename van positieve controles op nandrolon direct terug te voeren is op de populariteit van die voedingssupplementen.

Nandrolon

Toch kan het gebruik van voedingssupplementen maar ten dele de ware 'hausse' in nandrolonpositieven van de afgelopen jaren verklaren. Daarvoor is de lijst van namen te lang. Denk aan de atleten Linford Christie, Merlene Ottey, Troy Douglas en Dieter Baumann, wielrenners als Laurent Desbiens, Jacky Durant en Thierry Laurent en een hele reeks topvoetballers. Is dit tamelijk 'milde' anabool steroïd inderdaad aan zo'n indrukwekkende opmars bezig of is er een andere reden waarom het middel steeds weer opduikt op de sportpagina's ?

Nandrolon is zeker geen nieuw fenomeen. Zo'n 25 jaar geleden ontdekte de sportwereld het middel dat toen onder de naam Deca-Durabolin werd geproduceerd door Organon in Oss. Als medicijn wordt het voorgeschreven aan mensen die herstellen van een operatie, genezen van brandwonden of lijden aan botontkalking en weefselafbraak. De sporters is het vooral te doen om het feit dat ze na intensieve trainingen, waarbij ook weefselafbraak plaatsvindt, na een 'shot' nandrolon sneller herstellen.

Volgens het Nederlands Centrum voor Dopingvraagstukken (NeCeDo) is het niet waarschijnlijk dat het gebruik van nandrolon de afgelopen jaren dramatisch is toegenomen. Gezien de bekendheid van het middel en de relatief eenvoudige opsporing weet de sporter dat de pakkans groot is. Wel is het zo dat de detectietechnieken steeds verder zijn aangescherpt en 'vissen' die voorheen nog door de mazen glipten, nu wel gevangen worden. Een andere complicatie bij het vaststellen of er sprake is van fraude of domme pech is dat nandrolon behalve in voedingssupplementen ook in vlees voorkomt, zij het alleen in dat van mannelijke niet-gecastreerde varkens. Een ander gegeven dat de betrapte sporter kan vrijpleiten is dat zowel mannen als vrouwen in geringe mate van nature nandrolon aanmaken. Om deze reden worden grenswaarden gehanteerd. Die varieren overigens. Het IOC verbiedt nandrolon boven de waarde 2, de internationale wielerunie UCI stelt de grens bij 5.

EPO

Hoewel naar het schijnt op zijn retour was EPO, met nandrolon, in de recente sportgeschiedenis het middel bij uitstek waartoe de frauderende sporter zijn toevlucht nam. Een heel peloton aan wielrenners is inmiddels betrapt op het gebruik van de lichaamsvreemde en toegediende variant van het hormoon. EPO (erytropoëtine) is ook een lichaamseigen stof die de aanmaak van rode bloedcellen stimuleert. Die verhogen de zuurstofopname in het bloed wat met name duursporters goed van pas komt. Omdat het bloed dikker wordt, zijn aan EPO-gebruik grote gezondheidsrisico's verbonden. Een harfinfarct of een beroerte ligt op de loer.

Juist omdat het ook een lichaamseigen hormoon is, was het gebruik van EPO tot voor kort niet vast te stellen. De verhalen over EPO-gebruik in het wielrennen bleven echter opduiken en het UCI besloot tot actie over te gaan. Op 9 maart 1997 werden de deelnemers aan de etappewedstrijd Parijs-Nice voor dag en dauw van hun bed gelicht om een bloedtest te ondergaan. Renners met een hematocrietwaarde (aantal rode bloedcellen) van boven de 50 mochten uit gezondheidsoverwegingen twee weken lang niet aan wedstrijden deelnemen. Voor de goede orde: normaliter is de hematocrietwaarde 41 voor vrouwen en 46 voor mannen. Schorsen kon niet, omdat niet kon worden aangetoond dat de hoge waarde het gevolg was van EPO-gebruik.

In de jaren die volgden, kreeg een hele reeks sterren een tijdelijk startverbod. Zij konden volhouden onschuldig te zijn, maar het publiek wist wel beter. Aan die 'welles-nietes'-situatie kwam een einde, toen een sluitende urinetest was ontwikkeld. Sindsdien kan klip en klaar worden aangetoond of een verhoogde hematocrietwaarde een natuurlijke oorzaak heeft of het gevolg is van een EPO-injectie.

EPO-opvolgers

Een constante in de dopinggeschiedenis is echter dat de kwaadwillende sporter al snel weer nieuwe, relatief onbekende, middelen vindt, om de controle te omzeilen. De bedrieger is de controleur altijd een stapje voor. Inmiddels zijn er al een aantal 'opvolgers' van EPO opgedoken. De bekendste zijn NESP, HemAssist, Oxyglobine en RSR-13.

Darbepoëtine, bekend onder de naam NESP, kwam in het nieuws bij de Olympische Winterspelen in Salt Lake City. De langlaufers Muehlegg, Latsoetina en Danilova werden betrapt op het gebruik van dit voor nierpatiënten ontwikkelde middel en de eerste twee moesten hun gouden medailles inleveren. Darbepoëtine is een verbeterde versie van EPO. Het is langer werkzaam en veel effectiever in de aanmaak van rode bloedlichaampjes. Darbepoëtine wordt inmiddels op grote schaal geproduceerd en is via internet tamelijk eenvoudig verkrijgbaar.

Toename vragen over supplementen

Het Nederlands Centrum voor Dopingvraagstukken (NeCeDo) kreeg in het eerste halfjaar van 2002 opvallend meer vragen van topsporters over voedingssupplementen. Er kwamen bijna twee keer zo veel vragen binnen als een jaar eerder.

De vragen van de bellers gingen in de meeste gevallen over voedingssupplementen. De aanleiding voor de toename ontstond door de dopingaffaires van Frank de Boer, Jaap Stam en Edgar Davids. Zij hadden te hoge nandrolonwaardes en brachten dat in verband met met mogelijk vervuilde voedingssupplementen. Onderzoeken van TNO en het IOC bevestigden dat supplementen inderdaad vervuild kunnen zijn met in de sport verboden middelen. Uit een onderzoek van TNO bleek dat van de 69 geteste producten er 15 verontreinigd waren.