Projectbureau Industrieel Erfgoed
The Netherlands Institute for Industrial Heritage
Het Projectbureau Industrieel Erfgoed (PIE) is in 1991 opgericht door de
rijksoverheid met als opdracht om samen met de particuliere sector, provincies en
gemeenten initiatieven te ontwikkelen op het terrein van industrieel erfgoed. Op 6 november 1997 is
PIE opgehevenen opgevolgd door enkele
andere organisaties
.
In 1994 is de
Stichting 1996 Jaar van het Industrieel Erfgoed
opgericht, samen met de Federatie Industrieel Erfgoed Nederland (FIEN) waarin de
meeste particuliere vrijwilligersorganisaties die zich inzetten voor het behoud van
industriele monumenten verenigd zijn.
In 1992 werd begonnen met een groot aantal projecten op het terrein van het
selectief behoud en herbestemming van industrieel erfgoed. De aandacht strekt zich
uit van zowel onroerend als roerend industrieel erfgoed als de archivalia en zo
mogelijk immateriele industrieel erfgoed.
Dat deze werkzaamheden plaatsvinden aan het eind van de 20e eeuw is misschien niet
toevallig. In feite ligt het industriele tijdperk al zo'n dertig jaar achter ons. Na
een korte, heftige wederopbouwperiode gedurende de jaren '50 en begin jaren '60
ontwikkelde Nederland zich, evenals andere westerse nabuurlanden, tot een heterogene
welvaartsstaat, waarin informatisering en dienstverlening een belangrijk gedeelte
van het nationaal inkomen zijn gaan bepalen.
De aanwezigheid en daarmee zichtbaarheid van de traditionele industrie is de laatste
dertig jaar steeds verder afgenomen. De zichtbaarheid van produktieprocessen is
eveneens verminderd, door toename van procesindustrie, automatisering en informati-
ca-gestuurde processen. Bovendien is de produktie verbannen naar een nieuw type
kolonie: het high-tech industrieterrein, of beter gezegd het "bedrijven terrein".
Veel waardevolle gebouwen en objecten zijn reeds verdwenen door deze ontwikkelin-
gen.Dit is bijvoorbeeld gebeurd in Twente, een eeuw lang het bolwerk van de
Nederlandse katoenindustrie. Hoge schoorstenen bepaalden het stadsbeeld van
Enschede, Almelo en Hengelo. Na 1950 ging het snel bergafwaarts met deze industrie
en veel bedrijven moesten sluiten. De meeste bedrijfs gebouwen werden gesloopt om
plaats te maken voor verkeerspleinen en woningen. Slechts een enkel gebouw is
behouden, waaronder de indrukwekkende fabriek van de gebroeders Jannink in Ensche-
de.
Een redelijk deel van het industrieel erfgoed is nog bewaard gebleven, maar steeds
is er de dreiging van sloop. Temeer omdat men in ons steeds dichter bevolkte land
geen stukje grond onbenut wil laten. Vaak heeft men geen geld over voor ons
cultuurbezit, of beseft men de historische waarde niet en gooit men unieke monumen-
ten tegen de vlakte.
In dit
Jaar van het Industrieel Erfgoed
zijn er een groot
aantal activiteiten georganiseerd die een brug moeten slaan tussen musea, monumen-
ten, toerisme en educatie. Er moet nu eindelijk erkend gaan worden dat industrieel
erfgoed een wezenlijk onderdeel is van onze cultuurgeschiedenis.
De activiteiten van dit actiejaar zijn op 29 februari j.l. gestart in de Van Nelle
fabriek in Rotterdam.
Tijdens het komende Nationaal Museum Weekend (20 en 21 april) hebben musea met een
industrieel historische collectie samen met de wandelaarsvereniging Op Lemen Voeten
een wandeling georganiseerd die voert langs industriele monumenten in de omgeving
van het museum. De routes hebben een gemiddelde lengte van 8 kilometer.
Er is ook een vliegtocht vanuit Schiphol georganiseerd (aanmelding vooraf ver-
plicht).
Op een aantal routes van de Landelijke Fietsdag (11 mei a.s.) zijn industriele
monumenten of objecten opgenomen.
Op Hemelvaartsdag (16 mei) is de Nationale Stoomtreindag. Veel organisaties hebben
ritten met historische treinen of bijzondere activiteiten op het programma gezet.
Dit wordt met Pinksteren (25 - 27 mei) door het Spoorweg museum nog eens dunnetjes
overgedaan.
Op de dag van de Architectuur (29 juni) besteden enkele kringen van architecten
aandacht aan het industrieel erfgoed.
Meer historische vliegtuigen zijn te zien op 31 augustus en 1 september tijdens de
Airshow Europe in Deelen.
En natuurlijk zijn vele industriele monumenten opengesteld op de nationale Open
Monumentendag op zaterdag 14 september.
Op de beurs Restoration '96 in de RAI (10 tot 12 oktober) is er een symposium over
herbestemming van industrieel erfgoed.
Er verschijnen in 1996 een aantal publicaties over industrieel erfgoed. In het
voorjaar verschijnt van P.Nijhof bij uitgeverij Waanders een informatief fotoboek
met 101 industriele monumenten.
Tijdens het Nationaal Museum Weekend komt een boek met routebeschrijvingen uit. En
in het najaar zendt Teleac een 12-delige serie over industrieel erfgoed uit die
wordt begeleid dorr een cursusboek. Ook verschijnen er thema-nummers van de tijd-
schriften Monumenten en HEemschut.
Om het industrieel erfgoed te inventariseren zijn vele vrijwilligers bezig of bezig geweest met onderzoeken van branches van de nederlandse industrie in de periode 1850-1950. De rapporten zijn ondergebracht in de PIE-rapporten reeks.
PAXV
marc.ammerlaan@tip.nl
Last update: 3 juli 1996